W dniu 30 kwietnia 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie C-246/25, odnoszący się do skutków prawnych uznania za niewiążący aneksu do umowy kredytu hipotecznego zawierającego niedozwolone postanowienia umowne.
Orzeczenie to wpisuje się w utrwalającą się linię orzeczniczą dotyczącą ochrony konsumentów w sprawach kredytów powiązanych z walutą obcą.
Zakres rozstrzygnięcia
Sprawa dotyczyła kredytobiorcy, który zawarł pierwotnie umowę kredytu w złotych polskich, a następnie – na podstawie aneksu – dokonał jego przewalutowania na franki szwajcarskie. Aneks zawierał postanowienia uznane za abuzywne, co doprowadziło do skierowania pytania prejudycjalnego w zakresie skutków jego nieważności.
Trybunał wskazał, że przepisy Dyrektywa 93/13/EWG nie sprzeciwiają się rozwiązaniu, w którym uznanie aneksu za niewiążący skutkuje przywróceniem pierwotnych warunków umowy. Warunkiem jest jednak zapewnienie rzeczywistej równowagi między stronami oraz skutecznej ochrony konsumenta.
Kluczowe tezy wyroku
Z perspektywy praktyki szczególne znaczenie mają następujące elementy rozstrzygnięcia:
• nieważność aneksu nie oznacza automatycznie nieważności całej umowy kredytowej,
• możliwe jest „odtworzenie” pierwotnych warunków umowy sprzed jego zawarcia,
• sąd krajowy ma obowiązek przeprowadzenia kompleksowej oceny skutków takiego rozwiązania,
• rozstrzygnięcie musi uwzględniać zarówno funkcję ochronną, jak i prewencyjną dyrektywy.
Priorytet: korzystny efekt ekonomiczny dla konsumenta
Na szczególne podkreślenie zasługuje kierunkowa wskazówka wynikająca z wyroku, zgodnie z którą sądy krajowe powinny kształtować rozstrzygnięcie w taki sposób, aby zapewniało ono realną i wymierną korzyść ekonomiczną dla konsumenta.
Oznacza to w praktyce, że:
• wybór pomiędzy przywróceniem pierwotnej umowy, jej modyfikacją lub unieważnieniem powinien być dokonywany przez pryzmat skutków finansowych dla kredytobiorcy,
• niedopuszczalne jest przyjęcie rozwiązania, które formalnie eliminuje klauzule abuzywne, lecz w efekcie pogarsza sytuację ekonomiczną konsumenta,
• analiza powinna obejmować bilans korzyści i strat obu stron, przy czym ochrona interesu konsumenta ma charakter nadrzędny.
Trybunał wyraźnie zaakcentował, że przywrócenie pierwotnych warunków umowy jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy prowadzi do zachowania rzeczywistej równowagi kontraktowej i nie niweluje ochronnego celu przepisów.
Konsekwencje dla kredytobiorców
Wyrok ma istotne znaczenie dla osób, które zawierały aneksy przewalutowujące kredyty.
W szczególności:
• potwierdza możliwość kwestionowania samego aneksu bez konieczności eliminowania całej umowy,
• dopuszcza powrót do kredytu złotowego na pierwotnych zasadach,
• wskazuje, że w wielu przypadkach korzystniejsze może być utrzymanie umowy w zmodyfikowanej formie (np. po usunięciu klauzul niedozwolonych), jeśli zapewnia to lepszy efekt ekonomiczny.
Jednocześnie każda sprawa będzie rozpatrywana indywidualnie przez sądy krajowe, które ocenią, które rozwiązanie najpełniej realizuje interes konsumenta.
Znaczenie dla praktyki
Orzeczenie, choć dotyczy konkretnej kategorii aneksów przewalutowujących, wzmacnia ogólną zasadę, że:
• eliminacja nieuczciwych warunków powinna prowadzić do realnej ochrony ekonomicznej konsumenta,
• sądy mają obowiązek aktywnie kształtować skutki prawne w sposób zapewniający tę ochronę,
• nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie – kluczowa jest analiza indywidualna.
Podsumowanie
Wyrok TSUE z 30 kwietnia 2026 r. potwierdza, że w sprawach frankowych centralne znaczenie ma nie tylko sama eliminacja klauzul abuzywnych, lecz przede wszystkim efekt ekonomiczny rozstrzygnięcia dla kredytobiorcy.
W praktyce oznacza to, że sądy krajowe powinny wybierać takie rozwiązania, które w konkretnych okolicznościach danej sprawy będą dla konsumenta najbardziej korzystne finansowo, przy jednoczesnym zachowaniu równowagi kontraktowej i realizacji funkcji odstraszającej wobec przedsiębiorców.
